Geen papieren hebben als je als gastarbeider in Nederland werkt? Volgens Klaas van Kruistum is dat geen probleem. Vermomd als illegaal keek hij hoe hun leven eruit ziet. “Ik kon gewoon blijven.”

In Nederland werken nog steeds veel gastarbeiders. Klaas van Kruistum was benieuwd hoe het leven van deze mensen eruit ziet en nam vermomd als de Hongaarse Roemeen Nikolai Cretu zelf de proef op de som. Hij ging illegaal aan het werk. Dat werd een bijzondere ervaring. Hij hoefde niet bang te zijn om herkend te worden.

Papieren
“Ik was daar in het begin natuurlijk wel bang voor”, vertelt hij over zijn ervaring. “Maar er was niemand die écht naar me keek. Er kwam wel iemand naar me toe die om mijn papieren vroeg. Toen ik zei dat ik die niet had, liep hij weg. Even later kwam hij terug en zei dat ik gewoon kon blijven. Papieren of niet, dat maakt dus helemaal niet uit."

Angst om te praten
De reden dat Klaas wilde onderzoeken hoe het nu écht met de gastarbeiders in Nederland gesteld is, ligt in een aantal incidenten die afgelopen jaar in het nieuws kwamen. Buitenlandse werknemers zouden worden bedreigd en slecht betaald. Achterhalen of dat waar is, bleek echter een hele opgave. “We kwamen er al snel achter dat ze helemaal geen behoefte hebben om te praten. Logisch, want ze raken hun baan kwijt als ze dat wel doen. Uiteindelijk hebben we wel mensen gevonden die hun verhaal wilden vertellen, maar hun angst om te praten is me toch het meest bijgebleven. Natuurlijk komen ze hier omdat ze denken dat ze het hier beter hebben, maar we moeten niet terug naar de VOC-tijd waarin mensen worden uitgebuit.”

Intimidatie
Kruistum heeft als 'illegaal' gewerkt in een paprikafabriek. “Het werk was helemaal niet vervelend. Wat het lastig maakt is dat je niet verzekerd bent en je niet weet hoe het met je salaris zit. Ik sprak een vrouw die hier écht werd geïntimideerd en met verrtig vrouwen in een huis woont. Je vraagt je dan echt af waarom ze niet terug gaat.”

Poolse CAO
Klaas heeft zijn beeld over gastarbeiders inmiddels bijgesteld. “Vooraf had ik ook het beeld van dronken Polen die goed verdienen met stukadoren. En die heb ik ook gezien. Flessen wodka stonden op tafel. Maar ik heb ook gezien hoe heftig hun leven is. Ze werken hard en volgens de Poolse CAO. Als de Nederlanders ophouden, moeten zij nog vier uur door. Een conclusie trekken is lastig omdat ze vaak niet willen  praten, maar dat er meer aan de hand is dan een paar incidenten lijkt me duidelijk."

• Meer over Klaas gaat illegaal