Een genre met een lange adem

Twee voor twaalf loopt sinds 1972 en is daarmee ouder dan vrijwel alles waar we het tegenwoordig over hebben. Lingo overleefde een verhuizing van de publieke omroep naar commercieel en weer terug, en werd onderweg een paar keer opnieuw uitgevonden zonder dat het format wezenlijk veranderde.

De Slimste Mens vult inmiddels hele decembermaanden. Wat die programma's delen is niet het decor of de presentator, maar de rolverdeling. De kandidaat speelt onder druk, en jij speelt vanaf de bank mee, harder en met veel meer stelligheid dan iemand die er echt staat. Dat soort televisie laat zich niet vervangen door een aanbeveling van een algoritme.

Geluk is het ingrediënt dat niemand kan wegschrijven

Kennis alleen houdt een spelshow niet overeind. Er moet ook iets te winnen zijn dat de kandidaat niet kan afdwingen. Miljoenenjacht draait om koffers waarvan de inhoud al vastligt voordat de eerste vraag valt. Juist daardoor blijft de show te volgen voor iemand die geen enkel antwoord weet.

Zo'n spelshow speel je gratis mee, zonder dat je iets kunt verliezen. Wedden en gokken werkt net wat anders. Daar zet je je eigen geld in.

Het Rad van Fortuin bracht dat geluksmoment ooit de huiskamer binnen. Tegenwoordig speelt een deel van dat meespelen zich online af. Gereguleerde aanbieders als Betnation brachten het onder op een website, waar je vooraf speellimieten instelt.

Het publiek stemt nog steeds mee

Meedoen stopt trouwens niet bij het spel zelf. Rond de nominatieronde van de Gouden Televizier-Ring hameren programma's maandenlang op hun eigen achterban, en die achterban komt in beweging. Ook dat is een vorm van meespelen, alleen dan zonder studiodecor. Een land dat massaal stemt op zijn favoriete programma, is precies het land waarin de spelshow het blijft doen.

Wat het najaar brengt

De programmering laat het patroon elk seizoen opnieuw zien. Zodra de avonden korter worden, schuiven de quizzen en spelprogramma's naar voren en blijven ze daar tot ver in het voorjaar staan. Nieuwe formats komen erbij, een enkele klassieker keert terug in een ander jasje, en de kijker doet ondertussen gewoon wat hij altijd deed. Roepen naar het scherm, en het antwoord net iets eerder weten dan de kandidaat.