Willem Duys, Mies Bouwman, Linda de Mol, Ivo Niehe, André van Duin. In de ruim zestig jaar dat het Gouden-Televizier-Ring Gala bestaat, is de Gouden Televizier Oeuvre-Ring maar vijf keer uitgereikt. Daar komt tijdens deze 61e editie een zesde naam bij: die van Joop van den Ende.

Naar eigen zeggen zag hij het totaal niet aankomen. “Deze prijs betekent veel voor mij. Nu ik ouder word, realiseer ik me steeds meer hoeveel programma’s ik in de loop der jaren heb geproduceerd. Deze erkenning is natuurlijk een prachtige kroon op het werk. Het nieuws kwam als een totale verrassing. Ik was er echt even beduusd van.” Gezien zijn omvangrijke oeuvre komt de prijs hem meer dan toe. In ruim 25 jaar tijd produceerde hij tientallen series en shows. Maar liefst elf daarvan wonnen de Gouden Televizier-Ring.

Joop van den Ende

En dat voor een man die in zijn jeugd werd afgeraden een creatief beroep te kiezen. Johannes Adrianus van den Ende – roepnaam Joop – groeide op in de Indische Buurt in Amsterdam. Hij had interesse in theater, maar voor kunst en cultuur was in het gezin nauwelijks plaats. Bovendien adviseerden leraren hem om timmerman te worden: vanwege dyslexie en een stotter had hij leerproblemen. Volgens biograaf Henk van Gelder ligt hier de kiem van Van den Endes enorme gedrevenheid: diep van binnen is hij nog steeds die eenvoudige jongen met leerproblemen. Iemand die zich gevoelsmatig continu moet bewijzen in een wereld waarvan hij vroeger alleen durfde te dromen: de showbizz.

Omdat hij al jong inzag dat hij het talent ontbeerde om zelf artiest te worden, richtte hij in 1962 een theaterbureau op. Achter de schermen kwam hij goed uit de verf. Zijn doorbraak als producent beleefde hij met Dag Dag Heerlijke Lach, een revue van André van Duin. De tv-registratie leverde Van den Ende in 1975 zijn eerste Gouden Televizier-Ring op.

Naast een zakelijke relatie ontstond er een diepe vriendschap tussen de mannen. In zijn goede vriend, maar ook in de andere winnaars van de Oeuvre-Ring, ziet Van den Ende een belangrijke overeenkomst. “De rode draad is, denk ik, de enorme liefde voor het vak van televisie maken, voor mensen vermaken en informeren. Je zou kunnen zeggen: het zijn allemaal vakidioten. Ik denk dat voor allemaal geldt dat het beste niet goed genoeg is.”

Dagboek van een Herdershond

In 1973 produceerde Van den Ende zijn eerste tv-programma: Citroentje met Suiker. Deze opvolger van ’t Schaep met de 5 Pooten werd lang niet zo populair als zijn voorganger. Zelf weet hij dat goed te relativeren: “Ik heb natuurlijk ook flops op mijn naam. Dat kan niet anders. Maar van elke flater leer je ook veel. Succes kan niet bestaan zonder mislukkingen en tegenslag.”

Vijf jaar later bewees hij zijn gelijk met Dagboek van een Herdershond. Deze dramaserie, over een onervaren kapelaan die zijn draai moet vinden in een nieuwe parochie, werd een groot succes. In 1978 mocht regisseur Willy van Hemert de Gouden Televizier-Ring in ontvangst nemen. In de jaren daarna had Van den Ende meer successen in het genre. Het publiek kende het publiek ook De Fabriek (1981) en De Weg (1983) deze prijs toe.

1-2-3 Show

Ondertussen zag hij kansen in een ander genre: de spelshow. Hij kocht een leegstaand veilinggebouw in Aalsmeer en verbouwde dat tot televisiestudio. Zijn eerste succes hier was de 1-2-3 Show, vanaf 1983. Ook de opnames voor Ringwinnaars als Wedden Dat..?, De Playbackshow en De Surprise Show vonden plaats in Aalsmeer. Bij die laatste twee programma’s was de presentatie in handen van een van Van den Endes grootste ontdekkingen: Henny Huisman.

Die successen zorgden er ook voor dat critici hem vooral zagen als producent van ‘plat’ amusement. Hij was immers de man achter André van Duin, de grote spelshows en de programma’s van Bassie en Adriaan. Dat gebrek aan erkenning frustreerde Van den Ende. En het spoorde hem aan om nóg harder te werken. Waar andere producenten tevreden waren met het maken van series en shows, reikten Van den Endes ambities eind jaren 80 veel verder.

RTL-Véronica

Door bezuinigingen bij de publieke omroepen – ook toen al – moesten zijn shows het met steeds minder budget doen. Bovendien werkte Van den Ende voor meerdere omroepen. Dat betekende dat hij met een succesvol Avro-programma zijn andere opdrachtgever KRO benadeelde, en andersom. TV10 moest de oplossing worden; een commerciële zender waar al zijn succesnummers en presentatoren op te zien zouden zijn. Lang leek het te lukken, maar uiteindelijk verleende het kabinet-Lubbers II eind 1989 geen uitzendlicentie aan TV10.

Concurrent RTL-Véronique, een jaar later omgedoopt tot RTL 4, kreeg wel toestemming om uit te zenden. Van den Ende bracht zijn talent en programma’s hier onder. En liet zien dat hij nog steeds een producent was met een neus voor prijswinnende televisie. De RTL-dramaseries Goede Tijden, Slechte Tijden, Vrouwenvleugel en Westenwind wonnen de Gouden Televizier-Ring.

Goede Tijden, Slechte Tijden

Vooral met GTST verrichtte hij pionierswerk. Na het succes van Amerikaanse en Britse soapseries was een Nederlandse soap volgens Van den Ende een gat in de markt. En hij kreeg gelijk, al ging dat niet zonder slag of stoot. Vanaf de eerste uitzending, op 1 oktober 1990, was de kritiek niet mals. Vooral de bordkartonnen decors en het houterige acteerwerk moesten het ontgelden. Het publiek stoorde zich er niet aan en keek massaal.

Van den Ende noemt het dan ook zijn grootste trots op televisiegebied. “Toen we begonnen, werden we verguisd door de media. ‘Wansmaak’, werd er geschreven. ‘Een gedrocht’. Onlangs bestond de serie 35 jaar. Toen werd hij overal geprezen, onder meer omdat de schrijvers in de afleveringen vaak maatschappelijke problemen en taboes bespreekbaar maken. Toen ik dat las, moest ik toch even tevreden gniffelen.”

Inmiddels is GTST met afstand de langstlopende Nederlandse dramaserie ooit. Het is de ultieme erkenning dat hij het in 1990 goed had gezien. Ook de cast wordt tegenwoordig voor vol aangezien. In 2023 won Bertrie Wieringa de Televizier-Ring Acteur. Ze won deze prijs dankzij een indringende verhaallijn in GTST, waarin haar personage Shanti een stilgeboren baby kreeg.

EndeMol

Eind jaren 90 ging het Van den Ende zakelijk gezien voor de wind. Zeker nadat hij en John de Mol in 1994 besloten te gaan samenwerken. Hun bedrijven fuseerden tot EndeMol. Tot de dag van vandaag is deze productiemaatschappij internationaal succesvol, met hits als Big Brother, Deal or No Deal en Dancing with the Stars. Fysiek en mentaal stortte hij in 1999 in. Hij kampte met een hoge bloeddruk, een zware depressie en een heftige burn-out. Tientallen jaren keihard werken eisten hun tol. Mede daarom besloot Van den Ende in 2000 de tv-wereld goeddeels vaarwel te zeggen.

Gouden Televizier Oeuvre-Ring

Met de Gouden Televizier Oeuvre-Ring brengt de televisiewereld nu een eerbetoon aan de man die die wereld grotendeels heeft vormgegeven. Het is de schouderklop waarnaar Van den Ende in zijn hoogtijdagen zo verlangde. Hij is de inspirator voor een hele nieuwe generatie televisiemakers. Voor hen heeft Van den Ende advies: “Probeer jezelf altijd te vernieuwen. En besef: het gouden idee is vaak dichterbij dan je denkt. Kijk goed om je heen, blijf nieuwsgierig. Dat is essentieel.”